دوره 27، شماره 4 - ( 11-1404 )
جلد 27 شماره 4 صفحات 0-0 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Behzadifar M. Editorial. yafte 2026; 27 (4)
URL: http://yafte.lums.ac.ir/article-1-3906-fa.html
URL: http://yafte.lums.ac.ir/article-1-3906-fa.html
بهزادی فر مسعود. سخن سردبیر. مجله علمی پژوهشی یافته. 1404; 27 (4)
مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی لرستان، خرم آباد، ایران
چکیده: (31 مشاهده)
در دهههای اخیر، عدالت در سلامت و پوشش همگانی سلامت (Universal Health Coverage) به عنوان دو هدف اساسی نظامهای سلامت در سطح جهانی مورد تأکید سازمان جهانی بهداشت و سایر نهادهای بینالمللی قرار گرفتهاند (1). تحقق این دو هدف نیازمند نظام تصمیمگیری مبتنی بر شواهد، تخصیص کارآمد منابع و انتخاب آگاهانه مداخلات سلامت است؛ و در این میان، ارزیابی فناوری سلامت (Health technology assessment (HTA) به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای علمی و سیاستی، نقشی کلیدی ایفا میکند (۲).
ارزیابی فناوری سلامت، فرآیندی نظاممند برای بررسی جنبههای بالینی، اقتصادی، اجتماعی و اخلاقی فناوریهای سلامت است؛ از دارو و تجهیزات پزشکی گرفته تا برنامههای پیشگیری و روشهای درمانی. هدف اصلی HTA آن است که تصمیمگیرندگان بتوانند با تکیه بر شواهد معتبر، در مورد اثربخشی، ایمنی، هزینه-اثربخشی و پیامدهای اجتماعی فناوریهای جدید تصمیم بگیرند. این رویکرد موجب میشود که منابع محدود نظام سلامت در مسیر اولویتهای واقعی جامعه هدایت شوند (۳).
در کشور ما، همانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه، افزایش هزینههای مراقبت سلامت، رشد سریع فناوریهای پزشکی و فشارهای ناشی از تقاضای عمومی، ضرورت بهرهگیری از HTA را بیش از پیش آشکار ساخته است (۴). بدون وجود سازوکارهای ارزیابی دقیق، ممکن است فناوریهایی وارد نظام سلامت شوند که نه تنها هزینههای هنگفتی بر بودجه سلامت تحمیل میکنند، بلکه اثربخشی بالینی محدودی نیز دارند. این امر به طور مستقیم با اصل عدالت در سلامت در تعارض است، زیرا منجر به تخصیص ناعادلانه منابع و ایجاد شکاف در دسترسی گروههای مختلف جمعیتی به خدمات مؤثر میشود (۵).
ارزیابی فناوری سلامت، از یکسو ابزاری برای ارتقای عدالت در دسترسی به خدمات است و از سوی دیگر، زمینهای برای پیشبرد پوشش همگانی سلامت (UHC) فراهم میسازد (۶). در واقع، یکی از ارکان اساسی پوشش همگانی سلامت، تضمین دسترسی همه مردم به خدمات ضروری، ایمن، اثربخش و مقرونبهصرفه است. HTA با شناسایی فناوریهای مؤثر و حذف گزینههای ناکارآمد، به نظام سلامت کمک میکند تا با منابع محدود خود بیشترین منافع را برای مردم ایجاد کند (۷).
به بیان دیگر، HTA صرفاً یک ابزار فنی نیست، بلکه سازوکاری عدالتمحور برای تصمیمسازی است. این رویکرد با تمرکز بر اثربخشی واقعی، کارایی اقتصادی و ارزش اجتماعی فناوریها، به تصمیمگیرندگان کمک میکند تا مداخلاتی را در اولویت قرار دهند که بیشترین تأثیر را بر بهبود سلامت عمومی و کاهش نابرابریها دارند (۸).
تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که نهادینهسازی HTA در ساختار نظام سلامت، یکی از پیششرطهای موفقیت در مسیر دستیابی به پوشش همگانی سلامت است. کشورهایی مانند تایلند، کره جنوبی و بریتانیا توانستهاند با استفاده از نهادهای ملی HTA، تصمیمات مبتنی بر شواهد را در تخصیص منابع، فهرست دارویی ملی و برنامههای بیمه سلامت اعمال کنند و از این طریق گامهای بلندی در جهت عدالت و پایداری مالی نظام سلامت بردارند (۹).
در ایران نیز طی دو دهه گذشته، تلاشهای ارزشمندی برای توسعه نظام HTA صورت گرفته است. با این حال، چالشهایی همچون ضعف در هماهنگی بینبخشی، کمبود نیروی انسانی متخصص، و نبود سازوکارهای الزامآور برای استفاده از نتایج HTA در تصمیمگیری، مانع از تحقق کامل ظرفیتهای این نظام شده است. در این شرایط، ضروری است که HTA نه به عنوان یک پروژه مقطعی، بلکه به عنوان بخشی جداییناپذیر از فرآیند سیاستگذاری و تصمیمسازی سلامت تلقی شود (۱۰).
در نهایت، اگر عدالت در سلامت را جوهره اخلاقی نظام سلامت بدانیم، ارزیابی فناوری سلامت میتواند ستون علمی و سیاستی این عدالت باشد. با توسعه ساختارهای نهادی، ارتقای شفافیت در تصمیمگیری، و استفاده مؤثر از شواهد HTA در سیاستهای بیمهای و درمانی، میتوان گامی مؤثر در جهت کاهش نابرابریها و تحقق آرمان پوشش همگانی سلامت در ایران برداشت.
ارزیابی فناوری سلامت، فرآیندی نظاممند برای بررسی جنبههای بالینی، اقتصادی، اجتماعی و اخلاقی فناوریهای سلامت است؛ از دارو و تجهیزات پزشکی گرفته تا برنامههای پیشگیری و روشهای درمانی. هدف اصلی HTA آن است که تصمیمگیرندگان بتوانند با تکیه بر شواهد معتبر، در مورد اثربخشی، ایمنی، هزینه-اثربخشی و پیامدهای اجتماعی فناوریهای جدید تصمیم بگیرند. این رویکرد موجب میشود که منابع محدود نظام سلامت در مسیر اولویتهای واقعی جامعه هدایت شوند (۳).
در کشور ما، همانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه، افزایش هزینههای مراقبت سلامت، رشد سریع فناوریهای پزشکی و فشارهای ناشی از تقاضای عمومی، ضرورت بهرهگیری از HTA را بیش از پیش آشکار ساخته است (۴). بدون وجود سازوکارهای ارزیابی دقیق، ممکن است فناوریهایی وارد نظام سلامت شوند که نه تنها هزینههای هنگفتی بر بودجه سلامت تحمیل میکنند، بلکه اثربخشی بالینی محدودی نیز دارند. این امر به طور مستقیم با اصل عدالت در سلامت در تعارض است، زیرا منجر به تخصیص ناعادلانه منابع و ایجاد شکاف در دسترسی گروههای مختلف جمعیتی به خدمات مؤثر میشود (۵).
ارزیابی فناوری سلامت، از یکسو ابزاری برای ارتقای عدالت در دسترسی به خدمات است و از سوی دیگر، زمینهای برای پیشبرد پوشش همگانی سلامت (UHC) فراهم میسازد (۶). در واقع، یکی از ارکان اساسی پوشش همگانی سلامت، تضمین دسترسی همه مردم به خدمات ضروری، ایمن، اثربخش و مقرونبهصرفه است. HTA با شناسایی فناوریهای مؤثر و حذف گزینههای ناکارآمد، به نظام سلامت کمک میکند تا با منابع محدود خود بیشترین منافع را برای مردم ایجاد کند (۷).
به بیان دیگر، HTA صرفاً یک ابزار فنی نیست، بلکه سازوکاری عدالتمحور برای تصمیمسازی است. این رویکرد با تمرکز بر اثربخشی واقعی، کارایی اقتصادی و ارزش اجتماعی فناوریها، به تصمیمگیرندگان کمک میکند تا مداخلاتی را در اولویت قرار دهند که بیشترین تأثیر را بر بهبود سلامت عمومی و کاهش نابرابریها دارند (۸).
تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که نهادینهسازی HTA در ساختار نظام سلامت، یکی از پیششرطهای موفقیت در مسیر دستیابی به پوشش همگانی سلامت است. کشورهایی مانند تایلند، کره جنوبی و بریتانیا توانستهاند با استفاده از نهادهای ملی HTA، تصمیمات مبتنی بر شواهد را در تخصیص منابع، فهرست دارویی ملی و برنامههای بیمه سلامت اعمال کنند و از این طریق گامهای بلندی در جهت عدالت و پایداری مالی نظام سلامت بردارند (۹).
در ایران نیز طی دو دهه گذشته، تلاشهای ارزشمندی برای توسعه نظام HTA صورت گرفته است. با این حال، چالشهایی همچون ضعف در هماهنگی بینبخشی، کمبود نیروی انسانی متخصص، و نبود سازوکارهای الزامآور برای استفاده از نتایج HTA در تصمیمگیری، مانع از تحقق کامل ظرفیتهای این نظام شده است. در این شرایط، ضروری است که HTA نه به عنوان یک پروژه مقطعی، بلکه به عنوان بخشی جداییناپذیر از فرآیند سیاستگذاری و تصمیمسازی سلامت تلقی شود (۱۰).
در نهایت، اگر عدالت در سلامت را جوهره اخلاقی نظام سلامت بدانیم، ارزیابی فناوری سلامت میتواند ستون علمی و سیاستی این عدالت باشد. با توسعه ساختارهای نهادی، ارتقای شفافیت در تصمیمگیری، و استفاده مؤثر از شواهد HTA در سیاستهای بیمهای و درمانی، میتوان گامی مؤثر در جهت کاهش نابرابریها و تحقق آرمان پوشش همگانی سلامت در ایران برداشت.
نوع مطالعه: پژوهشي اصیل |
موضوع مقاله:
سیاست گذاری سلامت
دریافت: 1404/11/25 | پذیرش: 1404/11/10 | انتشار: 1404/11/10
دریافت: 1404/11/25 | پذیرش: 1404/11/10 | انتشار: 1404/11/10
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
